Başlangıç / Nedir? / Mayoz Bölünme Nedir? | Özellikleri | Evreleri

Mayoz Bölünme Nedir? | Özellikleri | Evreleri

Merhabalar, mayoz bölünme nedir?, mayoz bölünmenin özellikleri nelerdir?, mayoz bölünmenin evreleri nelerdir? hakkında hazırlamış olduğumuz, kapsamlı anlatımın yer aldığı konumuza hoş geldiniz. Yazımıza ilk olarak mayoz bölünme nedir sorusu ile başlayıp, diğer ayrıntılar ile davam edeceğiz. 

Mayoz Bölünme Nedir?

Eşeyli üreyen varlıklarda eşeyli hücrenin ( eşeyli hücre = Gamet ) ortaya çıkmasını sağlayan bölünme türüne mayoz bölünme adı verilmektedir. Eşeyli üreme, yumurta ile üreme, doğurarak üreme ve tohumla üreme olmak üzere üç çeşide ayrılır. 

Mayoz Bölünmenin Özellikleri

  1. Mayoz bölünmede kromozom sayısı yarıya inmektedir.
  2. Mayoz bölünmede üreme, ana hücrelerde ve spor ana hücrelerinde meydana gelir.
  3. Bu üremede kardeş kromatitler ve hemolog kromozomlar bir birinden ayrılır. 
  4. Bölünme aşamasında 2n kromozomlu ana hücreden, n kromozomlu yeni 4 hücre meydana gelir. 
  5. Oluşan yeni hücreler genellikle yapısal olarak bir birinden farklı durumda olur.
  6. Mayoz bölünme ile tür içi çeşitlilik artmış olur.
  7. Mayoz bölünme sonucu meydana gelen hücreler, N kromozomlu olduklarından dolayı, oluşan bu yeni hücreler mayoz bölünme evresini yaşamazlar.
  8. Sitoplazma ve çekirdek iki defa bölünebilir. Bu sebepten dolayı, interfaz evresi dışındaki diğer evreler 2 kez görülür. 

Mayoz Bölünmenin Evreleri

Mayoz bölünme ardı ardı izleyen iki evreden meydana gelmektedir. Bunlar şu şekildedir. 

Mayoz Bölünme Evreleri 1: İnterfaz – Profaz 1 – Metafaz 1 – Anafaz 1 – Telofaz 1 – Sitokinez 1 ( Sitoplazma Bölünmesi )

Mayoz Bölünme Evreleri 2: Profaz 2 – Metafaz 2 – Anafaz 2 – Telofaz 2 – Sitokinez 2

Gelin şimdi hep birlikte bu evrelerin açıklamaları ve aşamalarının nasıl gerçekleştiğini tek tek inceleyelim. 

Mayoz Bölünme 1

İnterfaz

Hazırlık aşamasıdır ve mitoz bölünmede ki hazırlık evresi ile eş değerdir.

Profaz 1

  1. Bu aşamada çekirdekcik ve çekirdek zarında erime oluşur. Erime bu iki ögeyi de tamamen yok eder.
  2. İğ iplikleri, interfaz aşamasında kendini zıt kutuplara çeken ve eşleşen semptomlar arasında oluşmaya başlar. 
  3. Ebatları aynı olan babadan ve anneden gelen homolog kromozomlar, yan yana gelerek bir birine değmeye başlar.
  4. Anne ve babadan gelen homolog kromozomların yan yana gelmesi ile 4’lü kromatitli yapı oluşur. Bu yapıya ” Tetrat “ adı verilmektedir.
  5. Daha sonrasında homolog kromozomların, kardeş olmayan kromatitlerinin bir birine sarılma olayı oluşur. Bu aşamaya ” Sinapsis “ adı verilmektedir. 
  6. Sinapsis aşamasında kromatitlerin birbirine değdiği noktaya ” Kiyazma ” adı verilmektedir.

1 Tetrat = 2 Kromozom = 4 Kromatit

Tetrar aşamasında kardeş olmayan kromatitlerin, bazıları karşılıklı olarak yer değişimine gidebilir. Bu olaya ” Krosing – Over adı verilir. Bu olay ile yeni gen kombinasyonu oluşur.

Not: Krosing – Over olayının mayoz bölünmede oluşma zorunluluğu yoktur.

Metefaz 1

Homolog kromozomlar karşılıklı olarak ( iki sıra olacak şekilde ) hücrenin merkez noktasında toplanarak ig ipliklerine tutunmaya başlar.

Anafaz 1

Bu evrede çift homolog kromozomlar zıt kutuplara doğru çekilir ve birbirinden ayrılır. Bu şekilde oluşacak olan iki hücrenin genetik olarak birbirinden farklı olması sağlanmış olur. 

Telofaz 1

İki farlı kutba çekilen kromozomların çevresinde çekirdekcik ve çekirdek zarı oluşmaya başlar. Bu evrenin sonunda çekirdek bölünmesi bitmediği için hücre çift çekirdekli olmuş olur. 

Sitokinez 1 ( Sitoplazma Bölünmesi )

Çekirdek bölünmesi bittikten sonra sitoplazma bölünme ( sitokinez ) meydana gelir. Bu bölünme hayvanlarda boğumlama ile, bitkilerde ise lamel oluşumu ile sonuçlanır. 

Krossing – Over, Sinapsis ve Tetrat sadece mayoz bölünme 1 aşamasında oluşur.

Mayoz Bölünme 2

Mayoz bir sonucu ortaya çıkan hücrede kromozomlar 2 kromatitlidir. Bu hücre DNA eşlemesi olmadan bir daha bölünecektir. Bu aşama mayoz bölünme 2 olarak adlandırılmaktadır. 

Profaz 2

Çekirdekcik ve çekirdek zarı tekrar erimeye maruz kalır ve yok olur. Hayvanlarda iğ ipliklerini Sentrioller, bitkilerde ise iğ ipliklerini sitoplazma da yer alan proteinler oluşturur. 

Metefaz 2

Kromozomlar hücrenin merkez noktasında, kardeş kromotitleri iki zıt kutba bakacak şekilde sırasıyla dizer ( yan yana ve tek sıra ) ve kinetekor yerlerinden iğ ipliklerine tutulmasını sağlar. 

Anafaz 2

Bu evrede iğ iplikleri kasılır ve kromozomların kardeş kromatitlerini sentromer noktalarından ayırarak ters kutuplara doğru götürür. 

Telofaz 2

Zıt kutuplarda yer alan kromozomların çekirdikciği ve çekirdek zarı oluşmaya başlar. Kromozomlar yeniden kromatin ağ şeklini alır. İg iplikleri tamamen ortadan kaybolur. 

Sitokinez 2 ( Sitoplazma Bölünmesi )

Sitokinez 1’de ki işlem tekrarlanır ve son olarak N kromozomlu 4 adet yeni hücre ortaya çıkar. 

Mayoz bölünmenin ilk evresinde kromozomlar birbirinden ayrılır. Bu sebepten dolayı kromozom sayısı yarı yarıya düşer.

Mayoz bölünmenin ikinci evresinde ise, kromatit ayrılması meydana gelir. Kromozom sayısında bir değişme olmaz. Bu aşamada DNA sayısı bölünür.

 

Mayoz ve Mitoz Bölünmenin Farkları 

Mayoz Bölünme
Mitoz Bölünme

1-  Üreme ana hücrede oluşur
1-  Üreme vücut hücresinde oluşur

2- Bölünme sonucu 4 yeni hücre oluşur
2- Bölünme sonucu 2 yeni hücre oluşur

3- Yeni ortaya çıkan hücrenin kromozom sayısı, ana hücrenin kromozom sayısının yarısıdır
3- Yeni hücrenin kromozom sayısı, ana hücre aynıdır

4- Ortaya çıkan yeni hücrenin genetik yapısı anadan farklıdır.
4- Genetik yapı ana ile aynıdır

5- Parça değişimi vardır
5- Parça değişimi yoktur

6- İşlem 2 evrede gerçekleşir
6- İşlem tek evrede gerçekleşir

7- Hücre ömür boyu devam etmez
7- Hücre ömür boyu devam eder

8- Eşeyli üreme sağlanır
8- Eşeyli üreme sağlanmaz

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir