Kayaç Nedir? Çeşitleri Nelerdir?

0
6

Kayaç nedir çeşitleri nelerdir konumuza hoş geldiniz. Kayaç; Organik madde ve çeşitli minerallerin karışımı ile oluşmuş, katı halde bulunan doğal maddeye verilen addır. Kayaç taş olarak da isimlendirilir. 

Yer yüzünde ve yer altında bulunan tüm kayaçların kökeni magma olarak bilinir. İlk evre olarak magma kökenli olan tüm kayaçlar, ilk etaptan günümüze kadar bir çok değişikliğe uğrayarak, günümüzdeki son halini almıştır. Kayaçlar kendi içerisinde püskürük ( katılaşım ), tortul ve metamorfik ( başkalaşım ) olmak üzere 3’e ayrılır. 

Püskürük ( Katılaşım ) Kayaçlar

Magmanın yer yüzünde veya yer kabuğunun derin noktalarında soğuyup katılaşması ile oluşan kayaçlara püskürük kayaçlar adı verilmektedir. Püskürük kayaçlar, iç püskürük, dış püskürük ve damar kayaçlar olmak üzere kendi içerisinde 3’e ayrılmaktadır. 

İç Püskürük Kayaçlar

Magmanın yer yüzüne ulaşamadan, yer kabuğunun derinliklerinde soğuyup katılaşması ile oluşan kayaçlardır. İç püskürük kayaçlara örnek olarak granik ve siyenit gösterilebilir. 

Dış Püskürük Kayaçlar

Dış püskürük kayaçlarlar da, magma yer yüzüne ulaşır ve atmosfer ile etkileşime girmiş olur. Bu şekilde soğumaya maruz kalan magma dış püskürük kayaçları oluşturur. Dış püskürük kayaçlara örnek olarak, obsidyen, bazalt ve tüf söylenebilir.

Damar Kayaçları

Damar kayaçlarında magma yer kabuğu katmanları arasında zayıf noktalarda sıkışmaya maruz kalır. Sıkışan bölgede magmanın soğuması ile damar kayaçları oluşur. 

Tortul Kayaçlar

Dış etmenler tarafından kimyasal veya fiziksel müdahalelere maruz kalan kayaçların aşındırılarak, deniz, göl veya dere yataklarında birikmesi ile oluşmaktadır. Tortul kayaçlarda canlı kalıntılarına rastlama ihtimali oldukça yüksektir. Tortul kayaçlar volkanik püskürük kayaçlardan sonra, gezegenimizde rastlanılan en yaygın kayaç türüdür. Tortul kayaçlar kendi içerisinde fiziksel, kimyasal ve organik tortul kayaçlar olmak üzere üçe ayrılmaktadır. 

Fiziksel Tortul Kayaçlar

Dış kuvvetlerin etkisi ile irili ufaklı malzemelerin karalarda veya denizlerde toplanıp çökmesi ile meydana gelen taşlara fiziksel tortul taşlar adı verilmektedir. Fiziksel tortul taşlara genel olarak dağ eteklerinden, deltalarda, ovalarda ve akarsu yataklarında rastlanmaktadır. Bu kayaçlara çakıl taşı, kum taşı ve kil taşı örnek verilebilir.

Kimyasal Tortul Kayaçlar

Suların içerisinde kimyasal yollarla çözülen maddelerin çökmesi ve daha sonra var olan suyun buharlaşarak çöken maddeyi gün yüzüne çıkarması ile oluşan kayaçlara kimyasal tortul kayaçlar ismi verilmektedir. Bu taşlara kaya tuzu, kireç taşı, traverten ve jips örnek verilebilir. 

Organik Tortul Kayaçlar

Sularda yaşayan canlıların binlerce yıl boyunca ölüp, su tabanında kalıntılarının birikip taşlaşması ile organik tortul taşlar meydana gelir.  Taş kömürü, linyit, tebeşir, mercan kaya ve antrasit organik tortul kayaçlara örnektir. 

Metamorfik ( Başkalaşım ) Kayaçlar

Yukarıda anlatmış olduğumuz kayaçların yüksek basınca ve yüksek sıcaklığa maruz kalması sonucunda, kayaçlarda yapısal değişiklikler görülmektedir. Bu değişikliğe metamorfizma adı verilmektedir. Oluşan basınç ve yüksek sıcaklık ortamında kayaçların fiziksel görünüm ve mineral yönünden değişikliğe uğradığı, işlemin sonunda ise metamorfik kayaçların oluştuğu görülmektedir. 

Metamorfik olayda, kireç taşı mermere, kum taşı kurvasite, kömür elmasa, granit gnaysa dönüşmektedir.  

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here